Koszty eksploatacji ciagnikow

Koszty eksploatacji ciagników

Fundusze unijne oraz dobra koniunktura cenowa na produkty rolne istotnie przyczyniaja sie do technicznego unowoczesnienia gospodarstw rolnych, w tym do inwestycji w nowe ciagniki. Oferta ciagników jest bardzo obszerna i stale poszerzana. Szybko zwieksza sie zakres ...

Koszty eksploatacji ciagników

Fundusze unijne oraz dobra koniunktura cenowa na produkty rolne istotnie przyczyniaja sie do technicznego unowoczesnienia gospodarstw rolnych, w tym do inwestycji w nowe ciagniki. Oferta ciagników jest bardzo obszerna i stale poszerzana. Szybko zwieksza sie zakres nowoczesnych rozwiazan, oferowanych w wyposazeniu standardowym. Wielu producentów oferuje ciagnik „skrojony na miare", czyli dostosowany do potrzeb gospodarstwa. Dlatego przed zakupem rolnik powinien okreslic zakres zadan, do jakich bedzie wykorzystywany nowy ciagnik. Zakres zadan bedzie mial wplyw na fabryczne wyposazenie ciagnika. Od tego zakresu bedzie zalezala takze cena ciagnika.

Moc ciagnika i jego wyposazenie zasadniczo zalezy od wielosci i kierunku produkcji gospodarstwa. W mniejszych gospodarstwach konieczny jest ciagnik uniwersalny, który sprawdzi sie zarówno w pracach polowych, jak i transportowych, czy tez podwórzowych. W gospodarstwie prowadzacym chów zwierzat konieczny jest zwrotny ciagnik z ladowaczem czolowym. W duzym gospodarstwie najwazniejszy jest ciagnik do ciezkich prac polowych.

Maly, dobrze wyposazony

Struktura obszarowa naszych gospodarstw rolnych powoduje, ze w ostatnim czasie ponad 70% sprzedazy stanowia ciagniki o mocy ok. 80-120 KM. Takie ciagniki nabywaja takze wieksze gospodarstwa do lzejszych prac. Przy wyborze ciagnika nadal istotnym kryterium jest cena. Jednak nie jest to jedyna podstawa w podejmowaniu decyzji o zakupie. Coraz czesciej o wyborze ciagnika decyduje wyposazenie i nowoczesnosc zastosowanych rozwiazan, z czym wiaze sie efektywnosc i komfort pracy. Wazny jest wiec ekonomiczny silnik, rodzaj przekladni, dobrze zestoponiowanej w glównym zakresie predkosci roboczych, ekonomiczne predkosci walu odbioru mocy, sprzyjajace oszczednosci paliwa, rodzaj sterowania podnosnikiem hydraulicznym, latwosc obslugi wspólpracujacych narzedzi i maszyn oraz ergonomiczna kabina, w tym podlokietnik z umieszczonymi w nim przyciskami do sterowania podstawowymi funkcjami ciagnika. Wazna jest tez klimatyzacja, która w okresie letnim zapewnia rolnikowi niezbedny komfort i bezpieczenstwo pracy. Bardzo duze znaczenie ma odleglosc gospodarstwa od punktu handlowo-serwisowego oraz koszt czesci zamiennych.

Oferta rynkowa ciagników o mocy 100-110 KM jest bardzo zróznicowana. Sa tu ciagniki o stosunkowo prostej konstrukcji (Ursus 7524, Zetor 11441), jak i bardzo zaawansowane technicznie Fendt 312Vario, New Holland T6020 i John Deere 6330. Do tej drugiej grupy ciagników stara sie zblizyc Pronar z ciagnikiem 5135, w którego konstrukcji wykorzystano podzespoly wielu renomowanych firm. Jakosc i nowoczesnosc ciagników przeklada sie na cene. Ciagniki Ursus 7524, Pronar 5135 i Zetor 11441 Forterra kosztuja od 140-155 tys. zl, a John Deere 6330 Comfort, New Holland T6020 i Fendt 312Vario - od 225-280 tys. zl. Jednostkowy koszt ich eksploatacji przedstawiono na ryc. 1. W tym szacunku nie uwzgledniono kosztu paliwa, który jest zwiazany z rodzajem wykonanej pracy oraz kosztu traktorzysty. Koszt eksploatacji ciagników jest proporcjonalny do ich ceny. Ze wzrostem wykorzystania ciagników w roku koszt sie zmniejsza, ale stosunek kosztu pozostaje na podobnym poziomie. Przy pracy przez 900 godzin w roku koszt eksploatacji ciagników John Deere 6330 Comfort, New Holland T6020 i Fendt 312Vario miesci sie w zakresie od 19,2-23,3 zl/h, a Ursus 7524, Pronar 5135 i Zetor 11441 Forterra od 12-13,2 zl/h.

Zwiekszenie wykorzystania ciagników do 1500 h obniza koszt odpowiednio do 11,5-14,2 zl/h i 7,2-7,9 zl/h.

Rys. 1. Koszt eksploatacji ciagników o mocy 100-110 KM w zaleznosci od rocznego wykorzystania ciagnika (bez kosztu paliwa pracy traktorzysty)

Rys. 2. Koszt eksploatacji ciagnika Fendt 312 Vario w zaleznosci od obciazenia silnika i rocznego wykorzystania ciagnika

Koszt eksploatacji ciagnika zalezy takze od rodzaju wykonywanej pracy i zuzywanego wtedy paliwa. Na ryc. 2 przedstawiono koszt eksploatacji ciagnika Fendt 312 Vario w zaleznosci od obciazenia silnika i rocznego wykorzystania ciagnika. Ciagnik podczas prac transportowych zuzywal 11 l/h oleju napedowego, podczas duzego poboru mocy 17,6 l/h, a przy pelnym poborze z WOM - 23 l/h (dane ze strony www.dlg-test.de). Koszt eksploatacji ciagnika podczas tych prac przy 900 h pracy w roku wynosi odpowiednio: 79,2, 112,4 i 139,7 zl/h.

Duza moc, duzy koszt

Ciagniki o wiekszych mocach, wyposazone w nowoczesne rozwiazania techniczne np. w przekladnie bezstopniowa (New Holland T7540) lub hybrydowa (John Deere 8530 AutoPower), silniki z wysokocisnieniowym ukladem zasilania Common Rail, systemy zarzadzania moca, czy tez system zwiekszania mocy Power Boost sa znacznie drozsze w eksploatacji niz ciagniki z silnikami o mniejszej mocy. Na ryc. 3 zestawiono godzinowy kosztu eksploatacji ciagników o mocy: 110 KM (Fendt 312Vario), 170 (195) KM (New Holland T7540) i 320 (355) KM (John Deere 8530 AutoPower). Ciagnik New Holland T7540 kosztuje ok. 380 tys. zl, a John Deere 8530 AutoPower - ok. 660 tys. zl (wszystkie ceny w artykule maja charakter orientacyjny i nie stanowia oferty handlowej). Ma to przelozenie na koszt eksploatacji ciagników, który obliczono dla duzego poboru mocy, co znalazlo odzwierciedlenie w zuzyciu paliwa, które dla ciagnika New Holland wynosilo 25,2 l/h, a dla John Deere - 52,7 l/h. Przy takich zalozeniach i przy eksploatacji przez 1500 h w roku koszt eksploatacji ciagnika New Holland T7540 wynosi 146 zl/h, a John Deere 8530 - 299 zl/h.

Rys. 3. Porównanie godzinowego kosztu eksploatacji ciagników o róznej mocy: 110, 170 (195) i 320 (355) KM.

Duzy nie musi byc drogi

Liczenie kosztu eksploatacji ciagnika na godzine pracy jest pracy powszechnie przyjeta metoda, ze wzgledu na uniwersalnosc i porównywalnosc takiego wskaznika. Jednak ostatecznym celem szacowania kosztu eksploatacji maszyn i urzadzen rolniczych jest ich odniesienie do jednostki powierzchni (ha) lub jednostki wyprodukowanego plonu (t). Wymaga to podzielenia kosztu w zl/h przez wydajnosc (ha/h lub t/h). W przypadku ciagników od duzej mocy wspólpracujacych z bardzo wydajnymi maszynami najczesciej sie okazuje, ze tak policzony koszt eksploatacji jest porównywalny lub mniejszy od zestawu maszynowego z ciagnikiem o mniejszej mocy. Jednak te rozwazania beda przedmiotem oddzielnych opracowan.

Dr hab. Jacek Przybyl, AR Poznan

Od czego zalezy koszt eksploatacji?

Jednostkowe koszty eksploatacji ciagników i rolniczych zestawów maszynowych odnosi sie do godziny pracy, a nastepnie przelicza sie na 1 hektar (lub na 1 tone) wykonanej pracy. Najczesciej przy szacowaniu kosztów eksploatacji ciagników i maszyn rolniczych stosowana jest metoda kalkulacyjna. W tej metodzie na koszt eksploatacji rolniczego srodka technicznego skladaja sie jego koszty utrzymania, nazywane takze kosztami stalymi i koszty uzytkowania, nazywane takze kosztami zmiennymi.

Na koszty utrzymania sklada sie koszt amortyzacji, koszt przechowywania, koszt ubezpieczenia i koszt oprocentowania kredytu bankowego. Jednakze zasadnicze znaczenie ma przewidywana liczba godzin pracy ciagnika (maszyny) w roku, poniewaz ta liczba dzieli sie sume kosztów utrzymania. Im liczba godzin pracy w roku wieksza, tym koszt utrzymania jest mniejszy. Ciagniki (maszyny) o niewielkim wykorzystaniu rocznym charakteryzuja sie wyzszymi jednostkowymi kosztami utrzymania.

Na koszty uzytkowania sklada sie jednostkowy koszt napraw, jednostkowy koszt paliwa i smarów, jednostkowy koszt energii elektrycznej, jednostkowy koszt materialów pomocniczych i jednostkowy koszt robocizny. Laczna wartosc kosztów uzytkowania maszyny w ciagu roku jest zalezna od ilosci wykonanej pracy. Istotnym skladnikiem kosztów uzytkowania jest koszt paliwa, czyli zuzycie godzinowe pomnozone przez cene 1 l paliwa. Natomiast na wysokosc kosztów napraw wplywa normatywne wykorzystanie w okresie trwania, liczone w godzinach.