Dr inz. Jacek Przybyl

Instytut Inzynierii Rolniczej

Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu

Technika dla uprawy kukurydzy

Zróznicowanie kierunków uprawy kukurydzy - na kiszonke, CCM i ziarno paszowe - spowodowalo powstanie wielu wariantów technologicznych, dostosowanych do struktury agrarnej i mozliwosci technicznych gospodarstw. Jednak poza zbiorem, maszyny i urzadzenia sa wspólne dla róznych kierunków uzytkowania kukurydzy.

Uprawki pozniwne

Przygotowanie roli do siewu kukurydzy moze byc wykonane w technologii tradycyjnej lub uproszczonej, czyli bezorkowej. W technologii tradycyjnej istnieje koniecznosc wykonania uprawek pozniwnych i orki przedzimowej. Natomiast w technologii uproszczonej stosuje sie albo plytkie zabiegi uprawowe, majace na celu wymieszanie resztek pozniwnych z górna warstwa gleby, albo siew wprost w sciernisko.

W celu dobrego wymieszania resztek pozniwnych z gleba i dla przyspieszenia ich rozkladu wskazane jest wpierw skrócenie niemal zawsze zbyt wysokiego scierniska. Podczas takiego zabiegu nastepuje równiez rozdrobnienie i rozrzucenie pozostawionej slomy. W przypadku uprawy kukurydzy w monokulturze, rozdrobnienie scierniska ma jeszcze dodatkowa zalete -niszczy gasienice omacnicy prosowianki. Do sciecia scierniska stosuje sie rozdrabniacze bijakowe.

Do uprawek pozniwnych najczesciej stosowane sa tzw. kultywatory podorywkowe i brony talerzowe. Tymi narzedziami uzyskuje sie wystarczajace wymieszanie z gleba resztek pozniwnych i przykrycie scierniska. Kultywatory do podorywki, potocznie nazywane gruberami, sa zbudowane z dwu- lub trzybelkowego kultywatora z lapami sztywnymi, zakonczonymi bocznymi lemieszami, sekcja brony talerzowej i walu (najczesciej strunowego, rurowego lub spiralnego). W ostatnim czasie obserwuje sie nowa tendencje w zakresie budowy kultywatorów, a szczególnie tych, które sa przeznaczone do bezorkowej uprawy gleby. Polega to na stosowaniu tzw. kultywatorów wielobelkowych, z zebami rozmieszczonymi w 4-8 rzedach. Dzieki temu uzyskuje sie lepsze, niz w przypadku kultywato­rów dwubelkowych, wymieszanie resztek pozniwnych z gleba.

Do uprawy sciernisk na coraz wieksza skale stosuje sie brony talerzowe, o znacznej masie i regulacji kata ustawienia talerzy. Na koncu brony powszechnie jest mocowany wal (rurowy, Cambridge lub Crosskill). Dzieki temu powierzchnia pola jest wyrównana, ogranicza sie parowanie wody oraz uzyskuje sie skuteczniejsze zwalczanie chwastów, które szybciej kielkuja.

Do najnowszych narzedzi do uprawy sciernisk naleza kompaktowe brony talerzowe (tzw. rotogrubery). Sa to krótkie, zawieszane lub przyczepiane ag­regaty, skladajace sie z dwóch rze­dów talerzy i walu. Talerze sa rozmieszczone na belkach prostopadlych do kierunku jazdy. Kat ustawienia i natarcia talerzy jest albo ustalony na stale, albo mozna go regulowac. Rotogrubery sa przeznaczone do plytkiej uprawy sciernisk na glebokosc do 10 cm.

Orka i uprawa przedsiewna

Orka przedzimowa powinna byc wykonana bardzo starannie, na jednakowa glebokosc, i raczej o niewielkim wyskibieniu, aby w okresie wiosennym ograniczyc naklady na doprawianie roli wlóka i bronami. Dlatego do orki najlepiej stosowac plug obracalny, wykonujacy orke bezzagonowa. Pole po takiej orce, o ile nie jest nadmiernie wyskibione, mozna doprawic nawet w jednym przejezdzie agregatu uprawowego.

Punktowy siew kukurydzy stwarza wysokie wymagania w zakresie przygotowania roli do siewu. Wedlug tych wymagan optymalne warunki dla wschodów uzyskuje sie przy wysiewie nasion na warstwe gleby o niezniszczonym systemie kapilarnym. Oznacza to, ze glebokosc uprawy powinna odpowiadac glebokosci siewu. Agregaty przydatne do uprawy przedsiewnej musza posiadac konstrukcje ramowa, podparta z przodu i z tylu na walach, najlepiej strunowych lub spiralnych. Umieszczenie walu z przodu agregatu zapewnia jednakowa glebokosc pracy sekcji spulchniajacej. Zeby spulchniajace powinny byc sprezynowe, z prosta czescia robocza, zakonczona dwustronna redliczka lub sztywne, zakonczone gesiostopka. W przypadku zebów sprezynowych konieczne jest ich geste rozmieszczenie, tak aby odstep miedzy ich sladami wynosil ok. 60-80 mm. Takie rozstawienie zebów gwarantuje w miare równe dno uprawy, czyli stwarza jednakowe warunki do kielkowania nasion. Na rynku do niedawna dominowaly agregaty przedsiewne z importu. Obecnie do uprawy przedsiewnej mozna wykorzystac niektóre agregaty producentów krajowych: Unii Grudziadz, Expomu Krosniewice, POM Brodnica i Sipmy Lublin.

Technika siewu kukurydzy

Kukurydza wymaga równomiernego rozmieszczenia nasion w rzedach, tak aby kazda roslina posiadala optymalne warunki rozwoju. Jest to mozliwe tylko przez punktowy siew nasion siewnikami precyzyjnymi. Siewniki te, potocznie nazywane punktowymi, ze wzgledu na system wysiewu dzieli sie na mechaniczne i pneumatyczne. Do siewu kukurydzy znajduja zastosowanie przede wszystkim siewniki punktowe z pneumatycznym zespolem wysiewajacym, poniewaz w stopniu zadowalajacym wysiewaja pojedynczo nasiona o zróznicowanych ksztaltach i - do pewnego stopnia - o zróznicowanej wielkosci. Typowa sekcja wysiewajaca do kukurydzy sklada sie w kolejnosci z odgarniacza bryl, plozowej redlicy z klinowym ostrzem, lukowego zagarniacza i jednoczesciowej ogumionej rolki dociskowej (lub dwuczesciowej rolki z tarcz stalowych). Rolki dociskowe sluza jednoczesnie do utrzymywania jednakowej glebokosci siewu. Do siewu w mulcz, przed redlica stosowane sa tarcze rozcinajace glebe lub usuwajace resztki pozniwne, ale tylko w przypadku siewu bezposredniego.

Wyposazeniem standardowym siewników punktowych do kukurydzy stal sie rzedowy rozsiewacz nawozów. Rozsiewacz jest wyposazony w zbiornik centralny lub tez zbiornik na kilka rzedów z urzadzeniem dozujacym, oddzielnym dla kazdego rzedu, podajacym nawóz przewodem rurowym do redlicy. Nawóz powinien byc wysiany 5 cm obok i 5 cm ponizej umieszczanych w glebie nasion kukurydzy. Glównym celem zlokalizowanego nawozenia jest przyspieszenie rozwoju kukurydzy w pierwszej, wczesnej fazie wzrostu.

Mniejsze zbiorniki i urzadzenia dozujace stosuje sie do wysiewu drobnego granulatu insektycydów. Insektycyd jest najczesciej dozowany poprzez przewód elastyczny do bruzdy redlicznej razem z materialem siewnym. Ponadto pojawilo sie juz wyposazenie, które umozliwia wysiew nasion i nawozu wedlug zasad rolnictwa precyzyjnego, z wykorzystaniem nawigacji satelitarnej maszyn (GPS). W tym przypadku, oprócz odpowiedniej elektroniki, warunkiem koniecznym sa hydrauliczne lub elektryczne napedy zespolów roboczych siewnika punktowego i rozsiewacza nawozu.

Stosunkowo krótki termin agrotechniczny siewu kukurydzy sklania do poszukiwania mozliwosci zwiekszenia wydajnosci siewników. Proste zwiekszenie szerokosci siewników z 4 do 6 rzedów, bez naruszania przepisów ruchu drogowego, uzyskano przez zastosowanie ram rozsuwanych teleskopowo. Na duze arealy sa oferowane siewniki 8-12-rzedowe. Przy siewie kukurydzy na kiszonke siewnikami podcisnieniowymi (odleglosc nasion w rzedzie 10-12 cm), najkorzystniejsza predkosc robocza wynosi 5-6 km/h, a przy siewie na ziarno i CCM (w odstepach co 15-17 cm) predkosc moze byc wyzsza o 2 km/h. Przekroczenie tych predkosci prowadzi do wyraznie gorszego rozlozenia nasion w rzedach. Wyzsza predkosc, do 8-10 km/h, mozna stosowac podczas siewu siewnikiem nadcisnieniowym Aeromat.

Nowa tendencja w siewie kukurydzy na kiszonke jest siew w waskie rzedy, o rozstawie 35-40 cm, przy zachowaniu dotychczasowej normy wysiewu, takze z jednoczesnym przesunieciem roslin w sasiednim rzedzie o polowe („magiczny trójkat"). Taki siew stwarza roslinom lepsze warunki rozwoju.

Dla firm uslugowych, które potrzebuja uniwersalnych maszyn, o mozliwie dlugim sezonie pracy, w celu obnizenia jednostkowych kosztów eksploatacji, powstaja zestawy zlozone z maszyny doprawiajacej glebe, rzedowego siewnika pneumatycznego i siewnika punktowego. W tej kombinacji siewnik rzedowy spelnia role zbiornika nawozu. W miejsce belki z redlicami, na trzypunktowym ukladzie zawieszenia, zamontowany jest siewnik punktowy. Takie zestawy oferuja firmy Lemken i Horsch.

Zbiór kukurydzy na ziarno

Powszechna metoda zbioru kukurydzy na ziarno jest omlot kolb kukurydzy bezposrednio na polu kombajnami zbozowymi. Przystosowanie tych maszyn do zbioru kukurydzy polega na zastapieniu zespolu zniwnego przez adapter obrywajacy kolby oraz na dokonaniu zmian w zespole mlócacym i czyszczacym kombajnu.Sposród róznego typu przystawek do obrywania kolb kukurydzy, z punktu widzenia dobrego rozdrobnienia lodyg, najkorzystniejszym rozwia­zaniem jest zintegrowany system Rota Disc firmy Geringhoff.

Firma Kemper, która przed laty wprowadzila adapter do bezrzedowego zbioru kukurydzy na kiszonke, produkuje takze bezrzedowa przystawke do zbioru kukurydzy na ziarno Corn Star (szerokosc robocza 4,5/6,0 m). W tym adapterze rotor z szescioma palcami, obracajacy sie z predkoscia ok. 50 obr/min, wpierw naprowadza rosliny do szczeliny obrywajacej kolbe, a nastepnie oberwane kolby przemieszcza do poprzecznego przenosnika slimakowego. Takie rozwiazanie oznacza wyeliminowanie podatnych na zuzycie wciagaczy lancuchowych. Przystawki maja zwarta budowe oraz niska mase, m.in. przez zastosowanie obudowy przekladni napedowych z aluminium. Uzyskano w ten sposób przesuniecie srodka ciezkosci blizej przenosnika pochylego i zmniejszono niebezpieczenstwo przeciazenia przedniej osi kombajnu.

Zbiór kukurydzy na kiszonke

Dla gospodarstw uprawiajacych kukurydze na mniejszym areale i posiadajacych ciagnik o mocy 45-90 kW, istnieje oferta sieczkarni zawieszanych i przyczepianych 1, 2 i 3-rzedowych firm Agroplastmet Kunów, Famarol, SIPMA S.A., Kverneland, Pöttinger i Kemper.

Na europejskim rynku sieczkarni samojezdnych dominuja firmy Claas (polowa rynku), John Deere, New Holland, Case i Krone. Samojezdne sieczkarnie zbierajace naleza do najnowoczesniejszych maszyn rolniczych, a stosowane w nich zaawansowane technicznie rozwiazania z zakresu mechaniki, hydrauliki i elektroniki zwiekszaja ich wydajnosc i niezawodnosc. Sieczkarnie sa wyposazone w silniki o mocy od 229 kW (310 KM) do 720 kW (980 KM), które zuzywaja ok. 195-210 g/kWh oleju napedowego.

Nowe rozwiazania techniczne w samojezdnych sieczkarniach zbierajacych maja na celu zwiekszenie ich przepustowosci i niezawodnosci, przy jednoczesnym uproszczeniu obslugi i obnizeniu jednostkowych kosztów eksploatacji. W celu uzyskania wiekszej przepustowosci producenci zwiekszaja wymiary bebnów rozdrabniajacych (w sieczkarni Krone Big X szerokosc bebna wynosi 800 mm) i ich predkosc obrotowa (do 1200 obr/min). Systematycznie rosnie sprzedaz sieczkarni z przystawkami bezrzedowymi, nie tylko ze wzgledu na mozliwosc zbioru roslin niezaleznie od kierunku uprawy, sposobu siewu roslin i wielkosci rozstawu rzedów, ale takze ze wzgledu na prostsza budowe i nizsza awaryjnosc, wynikajaca z wyeliminowania lancuchów wciagajacych, ulegajacych szybkiemu zuzyciu wskutek zabrudzenia ziemia.

Opracowanie na podstawie artykulu *branzowego dwutygodnika *„atr express”

www.atrexpress.com.pl