Koszty eksploatacji ciągników

Koszty eksploatacji ciągników

Fundusze unijne oraz dobra koniunktura cenowa na produkty rolne istotnie przyczyniają się do technicznego unowocześnienia gospodarstw rolnych, w tym do inwestycji w nowe ciągniki. Oferta ciągników jest bardzo obszerna i stale poszerzana. Szybko zwiększa się zakres ...

Koszty eksploatacji ciągników

Fundusze unijne oraz dobra koniunktura cenowa na produkty rolne istotnie przyczyniają się do technicznego unowocześnienia gospodarstw rolnych, w tym do inwestycji w nowe ciągniki. Oferta ciągników jest bardzo obszerna i stale poszerzana. Szybko zwiększa się zakres nowoczesnych rozwiązań, oferowanych w wyposażeniu standardowym. Wielu producentów oferuje ciągnik „skrojony na miarę", czyli dostosowany do potrzeb gospodarstwa. Dlatego przed zakupem rolnik powinien określić zakres zadań, do jakich będzie wykorzystywany nowy ciągnik. Zakres zadań będzie miał wpływ na fabryczne wyposażenie ciągnika. Od tego zakresu będzie zależała także cena ciągnika.

Moc ciągnika i jego wyposażenie zasadniczo zależy od wielości i kierunku produkcji gospodarstwa. W mniejszych gospodarstwach konieczny jest ciągnik uniwersalny, który sprawdzi się zarówno w pracach polowych, jak i transportowych, czy też podwórzowych. W gospodarstwie prowadzącym chów zwierząt konieczny jest zwrotny ciągnik z ładowaczem czołowym. W dużym gospodarstwie najważniejszy jest ciągnik do ciężkich prac polowych.

Mały, dobrze wyposażony

Struktura obszarowa naszych gospodarstw rolnych powoduje, że w ostatnim czasie ponad 70% sprzedaży stanowią ciągniki o mocy ok. 80-120 KM. Takie ciągniki nabywają także większe gospodarstwa do lżejszych prac. Przy wyborze ciągnika nadal istotnym kryterium jest cena. Jednak nie jest to jedyna podstawa w podejmowaniu decyzji o zakupie. Coraz częściej o wyborze ciągnika decyduje wyposażenie i nowoczesność zastosowanych rozwiązań, z czym wiąże się efektywność i komfort pracy. Ważny jest więc ekonomiczny silnik, rodzaj przekładni, dobrze zestoponiowanej w głównym zakresie prędkości roboczych, ekonomiczne prędkości wału odbioru mocy, sprzyjające oszczędności paliwa, rodzaj sterowania podnośnikiem hydraulicznym, łatwość obsługi współpracujących narzędzi i maszyn oraz ergonomiczna kabina, w tym podłokietnik z umieszczonymi w nim przyciskami do sterowania podstawowymi funkcjami ciągnika. Ważna jest też klimatyzacja, która w okresie letnim zapewnia rolnikowi niezbędny komfort i bezpieczeństwo pracy. Bardzo duże znaczenie ma odległość gospodarstwa od punktu handlowo-serwisowego oraz koszt części zamiennych.

Oferta rynkowa ciągników o mocy 100-110 KM jest bardzo zróżnicowana. Są tu ciągniki o stosunkowo prostej konstrukcji (Ursus 7524, Zetor 11441), jak i bardzo zaawansowane technicznie Fendt 312Vario, New Holland T6020 i John Deere 6330. Do tej drugiej grupy ciągników stara się zbliżyć Pronar z ciągnikiem 5135, w którego konstrukcji wykorzystano podzespoły wielu renomowanych firm. Jakość i nowoczesność ciągników przekłada się na cenę. Ciągniki Ursus 7524, Pronar 5135 i Zetor 11441 Forterra kosztują od 140-155 tys. zł, a John Deere 6330 Comfort, New Holland T6020 i Fendt 312Vario - od 225-280 tys. zł. Jednostkowy koszt ich eksploatacji przedstawiono na ryc. 1. W tym szacunku nie uwzględniono kosztu paliwa, który jest związany z rodzajem wykonanej pracy oraz kosztu traktorzysty. Koszt eksploatacji ciągników jest proporcjonalny do ich ceny. Ze wzrostem wykorzystania ciągników w roku koszt się zmniejsza, ale stosunek kosztu pozostaje na podobnym poziomie. Przy pracy przez 900 godzin w roku koszt eksploatacji ciągników John Deere 6330 Comfort, New Holland T6020 i Fendt 312Vario mieści się w zakresie od 19,2-23,3 zł/h, a Ursus 7524, Pronar 5135 i Zetor 11441 Forterra od 12-13,2 zł/h.

Zwiększenie wykorzystania ciągników do 1500 h obniża koszt odpowiednio do 11,5-14,2 zł/h i 7,2-7,9 zł/h.

Rys. 1. Koszt eksploatacji ciągników o mocy 100-110 KM w zależności od rocznego wykorzystania ciągnika (bez kosztu paliwa pracy traktorzysty)

Rys. 2. Koszt eksploatacji ciągnika Fendt 312 Vario w zależności od obciążenia silnika i rocznego wykorzystania ciągnika

Koszt eksploatacji ciągnika zależy także od rodzaju wykonywanej pracy i zużywanego wtedy paliwa. Na ryc. 2 przedstawiono koszt eksploatacji ciągnika Fendt 312 Vario w zależności od obciążenia silnika i rocznego wykorzystania ciągnika. Ciągnik podczas prac transportowych zużywał 11 l/h oleju napędowego, podczas dużego poboru mocy 17,6 l/h, a przy pełnym poborze z WOM - 23 l/h (dane ze strony www.dlg-test.de). Koszt eksploatacji ciągnika podczas tych prac przy 900 h pracy w roku wynosi odpowiednio: 79,2, 112,4 i 139,7 zł/h.

Duża moc, duży koszt

Ciągniki o większych mocach, wyposażone w nowoczesne rozwiązania techniczne np. w przekładnię bezstopniową (New Holland T7540) lub hybrydową (John Deere 8530 AutoPower), silniki z wysokociśnieniowym układem zasilania Common Rail, systemy zarządzania mocą, czy też system zwiększania mocy Power Boost są znacznie droższe w eksploatacji niż ciągniki z silnikami o mniejszej mocy. Na ryc. 3 zestawiono godzinowy kosztu eksploatacji ciągników o mocy: 110 KM (Fendt 312Vario), 170 (195) KM (New Holland T7540) i 320 (355) KM (John Deere 8530 AutoPower). Ciągnik New Holland T7540 kosztuje ok. 380 tys. zł, a John Deere 8530 AutoPower - ok. 660 tys. zł (wszystkie ceny w artykule mają charakter orientacyjny i nie stanowią oferty handlowej). Ma to przełożenie na koszt eksploatacji ciągników, który obliczono dla dużego poboru mocy, co znalazło odzwierciedlenie w zużyciu paliwa, które dla ciągnika New Holland wynosiło 25,2 l/h, a dla John Deere - 52,7 l/h. Przy takich założeniach i przy eksploatacji przez 1500 h w roku koszt eksploatacji ciągnika New Holland T7540 wynosi 146 zł/h, a John Deere 8530 - 299 zł/h.

Rys. 3. Porównanie godzinowego kosztu eksploatacji ciągników o różnej mocy: 110, 170 (195) i 320 (355) KM.

Duży nie musi być drogi

Liczenie kosztu eksploatacji ciągnika na godzinę pracy jest pracy powszechnie przyjętą metodą, ze względu na uniwersalność i porównywalność takiego wskaźnika. Jednak ostatecznym celem szacowania kosztu eksploatacji maszyn i urządzeń rolniczych jest ich odniesienie do jednostki powierzchni (ha) lub jednostki wyprodukowanego plonu (t). Wymaga to podzielenia kosztu w zł/h przez wydajność (ha/h lub t/h). W przypadku ciągników od dużej mocy współpracujących z bardzo wydajnymi maszynami najczęściej się okazuje, że tak policzony koszt eksploatacji jest porównywalny lub mniejszy od zestawu maszynowego z ciągnikiem o mniejszej mocy. Jednak te rozważania będą przedmiotem oddzielnych opracowań.

Dr hab. Jacek Przybył, AR Poznań

Od czego zależy koszt eksploatacji?

Jednostkowe koszty eksploatacji ciągników i rolniczych zestawów maszynowych odnosi się do godziny pracy, a następnie przelicza się na 1 hektar (lub na 1 tonę) wykonanej pracy. Najczęściej przy szacowaniu kosztów eksploatacji ciągników i maszyn rolniczych stosowana jest metoda kalkulacyjna. W tej metodzie na koszt eksploatacji rolniczego środka technicznego składają się jego koszty utrzymania, nazywane także kosztami stałymi i koszty użytkowania, nazywane także kosztami zmiennymi.

Na koszty utrzymania składa się koszt amortyzacji, koszt przechowywania, koszt ubezpieczenia i koszt oprocentowania kredytu bankowego. Jednakże zasadnicze znaczenie ma przewidywana liczba godzin pracy ciągnika (maszyny) w roku, ponieważ tą liczbą dzieli się sumę kosztów utrzymania. Im liczba godzin pracy w roku większa, tym koszt utrzymania jest mniejszy. Ciągniki (maszyny) o niewielkim wykorzystaniu rocznym charakteryzują się wyższymi jednostkowymi kosztami utrzymania.

Na koszty użytkowania składa się jednostkowy koszt napraw, jednostkowy koszt paliwa i smarów, jednostkowy koszt energii elektrycznej, jednostkowy koszt materiałów pomocniczych i jednostkowy koszt robocizny. Łączna wartość kosztów użytkowania maszyny w ciągu roku jest zależna od ilości wykonanej pracy. Istotnym składnikiem kosztów użytkowania jest koszt paliwa, czyli zużycie godzinowe pomnożone przez cenę 1 l paliwa. Natomiast na wysokość kosztów napraw wpływa normatywne wykorzystanie w okresie trwania, liczone w godzinach.