Trudno sobie wyobrazić nowoczesne rolnictwo bez nowoczesnej techniki rolniczej i dobrze wykształconych kadr, które potrafią tę techniki prawidłowo użytkować i obsługiwać. Narastający stopień technicznego skomplikowania oraz informatyzacja ciągników i maszyn powodują, że do ich obsługi coraz częściej potrzebna jest wiedza inżyniera - specjalisty z zakresu inżynierii rolniczej. Wcześniejsze określenie „mechanizator rolnictwa" jest używane coraz rzadziej.

Przyszłość w wykształconych pracownikach

Trudno sobie wyobrazić nowoczesne rolnictwo bez nowoczesnej techniki rolniczej i dobrze wykształconych kadr, które potrafią tę techniki prawidłowo użytkować i obsługiwać. Narastający stopień technicznego skomplikowania oraz informatyzacja ciągników i maszyn powodują, że do ich obsługi coraz częściej potrzebna jest wiedza inżyniera - specjalisty z zakresu inżynierii rolniczej. Wcześniejsze określenie „mechanizator rolnictwa" jest używane coraz rzadziej.

Kształcenie w zakresie mechanizacji rolnictwa nasze uczelnie rolnicze rozpoczęły w drugie połowie lat 60. ubiegłego stulecia. Po studiach większość absolwentów trafiała do pracy w PGR-ach. Struktura zarządzania tymi gospodarstwami przewidywała dla nich stanowisko głównego mechanizatora lub głównego mechanika, względnie kierownika warsztatu. Jednak wielu mechanizatorów rolnictwa z powodzeniem pracowało w innych zawodach w otoczeniu rolnictwa, w szkolnictwie, w doradztwie rolnym, w bankach i administracji. Szerokie możliwości kariery otwierała przed nimi bardzo zróżnicowana wiedza, zarówno techniczna, jak i przyrodnicza, a także ekonomiczna, oraz w ostatnim już czasie - ekologiczna i informatyczna.

Nie tylko zmiana nazwy

Początkowo nauczanie mechanizacji rolnictwa prowadzano na wydziałach rolniczych Akademii Rolniczych na Oddziałach Mechanizacji Rolnictwa. Z czasem te oddziały przekształcały się w wydziały, względnie w instytuty kierunkowe nadal funkcjonujące w ramach wydziału rolniczego. Wskutek szybkiego wzrostu znaczenia wiedzy naukowej i technicznej w projektowaniu i konstrukcji maszyn rolniczych oraz w rolniczych procesach produkcji określenia „mechanizacja rolnictwa" i „technika rolnicza" coraz częściej zastępuje się bardziej adekwatną nazwą „inżynieria rolnicza" lub „agroinżynieria". Natomiast w strukturze kierunków nauczania na wyższych uczelniach znajduje się Technika Rolnicza i Leśna (TRiL). Ten kierunek nauczania prowadzi obecnie dziesięć uczelni, w tym sześć rolniczych (tabela 1): Akademia Rolnicza w Krakowie, Lublinie, Poznaniu i Szczecinie, SGGW w Warszawie i Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu oraz Wydział Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Wydziały Mechaniczne Politechniki Koszalińskiej i Opolskiej i Uniwersytetu Techniczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy. Na potrzeby środowiska inżynierii rolniczej kształcenie studentów prowadzi jeszcze filia Politechniki Warszawskiej w Płocku. Wydziały agroinżynierii lub inżynierii produkcji istnieją w Akademii Rolniczej w Krakowie i Lublinie oraz na SGGW w Warszawie. W pozostałych uczelniach działają Instytuty lub Katedry Inżynierii Rolniczej.

Analiza specjalności (tabela 1) w jakich kształci się na kierunku Technika Rolnicza i Leśna wskazuje, że oprócz tradycyjnej techniki, poszczególne uczelnie oferują studentom zdobycie wykształcenia, które powinno im ułatwić start zawodowy nie tylko w rolnictwie, ale także w jego otoczeniu. Takie podejście do kształcenia studentów wydaje się być głęboko słuszne, ponieważ w nowoczesnym rolnictwie zdecydowanie wzrasta znaczenie instytucji, przedsiębiorstw i infrastruktury technicznej, obsługujących gospodarstwa rolne. Dlatego w specjalnościach TRiL pojawia się infrastruktura techniczna obszarów wiejskich, inżynieria rolno-spożywcza, inżynieria kształtowania środowiska, czy organizacja usług technicznych w rolnictwie. Nową specjalnością, którą oferują niemal wszystkie uczelnie jest informatyka w inżynierii rolniczej lub w rolnictwie, względnie w gospodarce żywnościowej. Takie połączenie informatyki z drugą dziedziną wiedzy jest powszechnie praktykowane na wielu europejskich uniwersytetach. Najnowszą specjalnością prowadzoną w ramach kierunku Technika Rolnicza i Leśna jest ekoenergetyka (lub agroenergetyka). Kształcenie specjalistów w tym zakresie uzasadniają obligatoryjne zapisy, dotyczące produkcji energii ze źródeł odnawialnych, w tym z biomasy lub tzw. roślin energetycznych.

Kwalifikacje absolwenta

Standardy nauczania dla wszystkich kierunku studiów, a więc także dla kierunku Technika Rolnicza i Leśna są wyznaczane przez MEN. Standardy obejmują przedmioty podstawowe i kierunkowe oraz minimalne obciążenia godzinowe. Na tej podstawie poszczególne uczelnie budują swoje programy nauczania, dostosowane do specjalności. Dotychczas studia na kierunku Technika Rolnicza i Leśna były 5-letnie, a absolwent otrzymywał tytuł magistra inżyniera (z opcji ukończenia studiów po 4 latach z tytułem inżyniera studenci korzystali sporadycznie). Obecnie natomiast studia będą 2-stopiniowe: I stopień trwa 7 semestrów i kończy się uzyskaniem tytułu inżyniera, II stopień trwa 3 semestry i student otrzymuje tytuł magistra.

Standardy nauczania określają także, jakie kwalifikacje powinien posiadać absolwent kierunku Technika Rolnicza i Leśna. Po I stopniu studiów absolwenci są przygotowani do wykonywania zadań inżynierskich ukierunkowanych na potrzeby gospodarki żywnościowej i leśnej. Posiadają umiejętności w zakresie eksploatacji obiektów technicznych, a także nadzorowania procesów oraz systemów produkcyjnych i eksploatacyjnych występujących w rolnictwie, przemyśle rolno-spożywczym i leśnictwie. Są przygotowani do pracy w przedsiębiorstwach produkcyjnych oraz w jednostkach usługowych i doradczych rolnictwa, przetwórstwa rolno-spożywczego i leśnictwa, a także w jednostkach gospodarczych i administracyjnych, w których niezbędna jest wiedza techniczna, rolnicza, informatyczna oraz umiejętności organizacyjne. Interdyscyplinarny charakter wykształcenia umożliwia absolwentom pracę w różnych sektorach gospodarki żywnościowej

Absolwenci, którzy ukończyli II stopień TRiL są przygotowani do posługiwania się zaawansowaną wiedzą z zakresu inżynierii biosystemów i układu gleba - maszyna - roślina, umożliwiającą formułowanie i rozwiązywanie problemów technicznych związanych z gospodarką żywnościową, pozażywnościową produkcją surowcową rolnictwa, infrastrukturą wsi oraz gospodarką leśną. Interdyscyplinarne wykształcenie absolwentów pozwala im podjąć pracę w: sektorze produkcji rolniczej, sektorze usług technicznych, przemyśle spożywczym, zakładach projektujących i produkujących maszyny rolnicze, leśne i przemysłu spożywczego, placówkach doradztwa rolniczego, administracji państwowej i terenowej oraz szkolnictwie - po ukończeniu specjalności nauczycielskiej.

Co dalej absolwencie?

Odejście od absolwenta TRiL o sylwetce „mechanizator rolnictwa" jest efektem kilku czynników: wspomnianego szybkiego wzrostu znaczenia wiedzy naukowej oraz technicznej w projektowaniu, konstrukcji i eksploatacji maszyn rolniczych oraz w rolniczych procesach produkcji, a także rozwojem infrastruktury wsi, rozwojem przetwórstwa spożywczego, szybkim rozwojem technik informatycznych i ekoenergetyki. Uczelnie chcąc utrzymać kierunek Technika Rolnicza i Leśna, czyli mieć studentów musiały wprowadzać nowe specjalności, podążając za rozwojem rolnictwa i jego otoczenia. Łatwiej było bowiem znaleźć kandydatów do studiowania informatyki w inżynierii rolniczej, niż techniki rolniczej. W wykonanym zestawieniu (tabela 1) specjalność w brzmieniu „technika rolnicza" występuje sporadycznie. Jest natomiast np. „inżynieria rolnicza i leśna", „infrastruktura techniczna obszarów wiejskich", „zarządzanie i inżynieria rolnicza", „inżynieria i informatyka w rolnictwie", „inżynieria procesów rolno-spożywczych". Niezależnie od nazwy specjalności studenci zdobywają wiedzę inżynierską niezbędną do eksploatacji nowoczesnej techniki rolniczej i rozwiązywania problemów technicznych w szeroko pojętej gospodarce żywnościowej. I niezależnie od trudności z pozyskiwaniem kandydatów do studiowania techniki rolniczej, nie można rezygnować z tej specjalności. Można bowiem przyjąć za pewnik, że trwająca obecnie wymiana ciągników, maszyn i urządzeń rolniczych, głównie za sprawą funduszy unijnych, w najbliższych latach spowoduje znaczny wzrost zapotrzebowania na inżynierów, którzy tą nowoczesną techniką będą umieli zarządzać, obsługiwać i naprawiać.

Dr hab. inż. Jacek Przybył, AR Poznań

TRiL(iada) na AR w Poznaniu

Okres studiów to wyjątkowy czas w życiu młodego człowieka. Szczególnie w dużych ośrodkach akademickich studenci mają ogromne możliwości ukształtowania swojej przyszłości. Jednak student nie żyje tylko nauką. Studenci TRiL Akademii Rolniczej w Poznaniu, działający w Studenckim Kole Naukowym Inżynierii Rolniczej zorganizowali TRiLiadę - pod taką nazwą, skojarzoną z kierunkiem studiów, krył się Dzień Studenta TRiL. Jak przystało na uczelnię studenci „bawili się ucząc". Przed południem odbył się cykl wykładów, wygłoszonych przez przedstawicieli firm Agromix, John Deere, Kuhn, Tech-Kom, Valtra i Agrocom. Po wykładach była praktyczna możliwość zapoznania się z nowoczesnymi rozwiązaniami w maszynach rolniczych i ciągnikach oraz z oprzyrządowaniem i oprogramowaniem stosowanym w rolnictwie precyzyjnym.

TRiLiada kojarzy się z olimpiadą, dlatego głównym punktem dnia był turniej sprawnościowy, w którym o zwycięstwo walczyły zespoły z poszczególnych lat studiów i drużyna młodych pracowników instytutu. Było przeciąganie ciągnika, cofanie ciągnikiem z zawieszonym na cięgle dolnym drewnianym pniem i ustawieniem go w wyznaczonym celu, cofanie ciągnikiem z przyczepą, składanie komputera na czas i in. Uczestnicy turnieju zostali nagrodzeni upominkami przygotowanymi przez sponsorów, wśród, których oprócz wyżej wymienionych, były jeszcze firmy: Joskin, Krukowiak, Michelin, Amazone i Stihl. Kolejna TRiLiada odbędzie się w maju przyszłego roku.

Natomiast jeszcze w tym roku - 12 grudnia - studenci z koła naukowego pod patronatem Dziekana Wydziału Rolniczego organizują „Targi pracy" wraz z seminarium na temat możliwości kariery zawodowej studentów kończących TRiL. W imieniu organizatorów i jako opiekun koła naukowego zapraszam do udziału w targach firmy zainteresowane zatrudnieniem absolwentów poznańskiej uczelni. Aktualnie studenci TRiL na AR w Poznaniu kończą trzy specjalności: technika rolnicza, ekonomika i organizacja usług technicznych w rolnictwie oraz informatyka w inżynierii rolniczej. W tym roku akademickim została uruchomiona nowa specjalność - inżynieria agroenergetyki.

jprzybyl@au.poznan.pl

Tabela 1. Uczelnie kształcące w zakresie inżynierii rolniczej