Dr inż. Jacek Przybył

Instytut Inżynierii Rolniczej

Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu

Technika dla uprawy kukurydzy

Zróżnicowanie kierunków uprawy kukurydzy - na kiszonkę, CCM i ziarno paszowe - spowodowało powstanie wielu wariantów technologicznych, dostosowanych do struktury agrarnej i możliwości technicznych gospodarstw. Jednak poza zbiorem, maszyny i urządzenia są wspólne dla różnych kierunków użytkowania kukurydzy.

Uprawki pożniwne

Przygotowanie roli do siewu kukurydzy może być wykonane w technologii tradycyjnej lub uproszczonej, czyli bezorkowej. W technologii tradycyjnej istnieje konieczność wykonania uprawek pożniwnych i orki przedzimowej. Natomiast w technologii uproszczonej stosuje się albo płytkie zabiegi uprawowe, mające na celu wymieszanie resztek pożniwnych z górną warstwą gleby, albo siew wprost w ściernisko.

W celu dobrego wymieszania resztek pożniwnych z glebą i dla przyspieszenia ich rozkładu wskazane jest wpierw skrócenie niemal zawsze zbyt wysokiego ścierniska. Podczas takiego zabiegu następuje również rozdrobnienie i rozrzucenie pozostawionej słomy. W przypadku uprawy kukurydzy w monokulturze, rozdrobnienie ścierniska ma jeszcze dodatkową zaletę -niszczy gąsienice omacnicy prosowianki. Do ścięcia ścierniska stosuje się rozdrabniacze bijakowe.

Do uprawek pożniwnych najczęściej stosowane są tzw. kultywatory podorywkowe i brony talerzowe. Tymi narzędziami uzyskuje się wystarczające wymieszanie z glebą resztek pożniwnych i przykrycie ścierniska. Kultywatory do podorywki, potocznie nazywane gruberami, są zbudowane z dwu- lub trzybelkowego kultywatora z łapami sztywnymi, zakończonymi bocznymi lemieszami, sekcją brony talerzowej i wału (najczęściej strunowego, rurowego lub spiralnego). W ostatnim czasie obserwuje się nową tendencję w zakresie budowy kultywatorów, a szczególnie tych, które są przeznaczone do bezorkowej uprawy gleby. Polega to na stosowaniu tzw. kultywatorów wielobelkowych, z zębami rozmieszczonymi w 4-8 rzędach. Dzięki temu uzyskuje się lepsze, niż w przypadku kultywato­rów dwubelkowych, wymieszanie resztek pożniwnych z glebą.

Do uprawy ściernisk na coraz większą skalę stosuje się brony talerzowe, o znacznej masie i regulacji kąta ustawienia talerzy. Na końcu brony powszechnie jest mocowany wał (rurowy, Cambridge lub Crosskill). Dzięki temu powierzchnia pola jest wyrównana, ogranicza się parowanie wody oraz uzyskuje się skuteczniejsze zwalczanie chwastów, które szybciej kiełkują.

Do najnowszych narzędzi do uprawy ściernisk należą kompaktowe brony talerzowe (tzw. rotogrubery). Są to krótkie, zawieszane lub przyczepiane ag­regaty, składające się z dwóch rzę­dów talerzy i wału. Talerze są rozmieszczone na belkach prostopadłych do kierunku jazdy. Kąt ustawienia i natarcia talerzy jest albo ustalony na stałe, albo można go regulować. Rotogrubery są przeznaczone do płytkiej uprawy ściernisk na głębokość do 10 cm.

Orka i uprawa przedsiewna

Orka przedzimowa powinna być wykonana bardzo starannie, na jednakową głębokość, i raczej o niewielkim wyskibieniu, aby w okresie wiosennym ograniczyć nakłady na doprawianie roli włóką i bronami. Dlatego do orki najlepiej stosować pług obracalny, wykonujący orkę bezzagonową. Pole po takiej orce, o ile nie jest nadmiernie wyskibione, można doprawić nawet w jednym przejeździe agregatu uprawowego.

Punktowy siew kukurydzy stwarza wysokie wymagania w zakresie przygotowania roli do siewu. Według tych wymagań optymalne warunki dla wschodów uzyskuje się przy wysiewie nasion na warstwę gleby o niezniszczonym systemie kapilarnym. Oznacza to, że głębokość uprawy powinna odpowiadać głębokości siewu. Agregaty przydatne do uprawy przedsiewnej muszą posiadać konstrukcję ramową, podpartą z przodu i z tyłu na wałach, najlepiej strunowych lub spiralnych. Umieszczenie wału z przodu agregatu zapewnia jednakową głębokość pracy sekcji spulchniającej. Zęby spulchniające powinny być sprężynowe, z prostą częścią roboczą, zakończoną dwustronną redliczką lub sztywne, zakończone gęsiostopką. W przypadku zębów sprężynowych konieczne jest ich gęste rozmieszczenie, tak aby odstęp między ich śladami wynosił ok. 60-80 mm. Takie rozstawienie zębów gwarantuje w miarę równe dno uprawy, czyli stwarza jednakowe warunki do kiełkowania nasion. Na rynku do niedawna dominowały agregaty przedsiewne z importu. Obecnie do uprawy przedsiewnej można wykorzystać niektóre agregaty producentów krajowych: Unii Grudziądz, Expomu Krośniewice, POM Brodnica i Sipmy Lublin.

Technika siewu kukurydzy

Kukurydza wymaga równomiernego rozmieszczenia nasion w rzędach, tak aby każda roślina posiadała optymalne warunki rozwoju. Jest to możliwe tylko przez punktowy siew nasion siewnikami precyzyjnymi. Siewniki te, potocznie nazywane punktowymi, ze względu na system wysiewu dzieli się na mechaniczne i pneumatyczne. Do siewu kukurydzy znajdują zastosowanie przede wszystkim siewniki punktowe z pneumatycznym zespołem wysiewającym, ponieważ w stopniu zadowalającym wysiewają pojedynczo nasiona o zróżnicowanych kształtach i - do pewnego stopnia - o zróżnicowanej wielkości. Typowa sekcja wysiewająca do kukurydzy składa się w kolejności z odgarniacza brył, płozowej redlicy z klinowym ostrzem, łukowego zagarniacza i jednoczęściowej ogumionej rolki dociskowej (lub dwuczęściowej rolki z tarcz stalowych). Rolki dociskowe służą jednocześnie do utrzymywania jednakowej głębokości siewu. Do siewu w mulcz, przed redlicą stosowane są tarcze rozcinające glebę lub usuwające resztki pożniwne, ale tylko w przypadku siewu bezpośredniego.

Wyposażeniem standardowym siewników punktowych do kukurydzy stał się rzędowy rozsiewacz nawozów. Rozsiewacz jest wyposażony w zbiornik centralny lub też zbiornik na kilka rzędów z urządzeniem dozującym, oddzielnym dla każdego rzędu, podającym nawóz przewodem rurowym do redlicy. Nawóz powinien być wysiany 5 cm obok i 5 cm poniżej umieszczanych w glebie nasion kukurydzy. Głównym celem zlokalizowanego nawożenia jest przyspieszenie rozwoju kukurydzy w pierwszej, wczesnej fazie wzrostu.

Mniejsze zbiorniki i urządzenia dozujące stosuje się do wysiewu drobnego granulatu insektycydów. Insektycyd jest najczęściej dozowany poprzez przewód elastyczny do bruzdy redlicznej razem z materiałem siewnym. Ponadto pojawiło się już wyposażenie, które umożliwia wysiew nasion i nawozu według zasad rolnictwa precyzyjnego, z wykorzystaniem nawigacji satelitarnej maszyn (GPS). W tym przypadku, oprócz odpowiedniej elektroniki, warunkiem koniecznym są hydrauliczne lub elektryczne napędy zespołów roboczych siewnika punktowego i rozsiewacza nawozu.

Stosunkowo krótki termin agrotechniczny siewu kukurydzy skłania do poszukiwania możliwości zwiększenia wydajności siewników. Proste zwiększenie szerokości siewników z 4 do 6 rzędów, bez naruszania przepisów ruchu drogowego, uzyskano przez zastosowanie ram rozsuwanych teleskopowo. Na duże areały są oferowane siewniki 8-12-rzędowe. Przy siewie kukurydzy na kiszonkę siewnikami podciśnieniowymi (odległość nasion w rzędzie 10-12 cm), najkorzystniejsza prędkość robocza wynosi 5-6 km/h, a przy siewie na ziarno i CCM (w odstępach co 15-17 cm) prędkość może być wyższa o 2 km/h. Przekroczenie tych prędkości prowadzi do wyraźnie gorszego rozłożenia nasion w rzędach. Wyższą prędkość, do 8-10 km/h, można stosować podczas siewu siewnikiem nadciśnieniowym Aeromat.

Nową tendencją w siewie kukurydzy na kiszonkę jest siew w wąskie rzędy, o rozstawie 35-40 cm, przy zachowaniu dotychczasowej normy wysiewu, także z jednoczesnym przesunięciem roślin w sąsiednim rzędzie o połowę („magiczny trójkąt"). Taki siew stwarza roślinom lepsze warunki rozwoju.

Dla firm usługowych, które potrzebują uniwersalnych maszyn, o możliwie długim sezonie pracy, w celu obniżenia jednostkowych kosztów eksploatacji, powstają zestawy złożone z maszyny doprawiającej glebę, rzędowego siewnika pneumatycznego i siewnika punktowego. W tej kombinacji siewnik rzędowy spełnia rolę zbiornika nawozu. W miejsce belki z redlicami, na trzypunktowym układzie zawieszenia, zamontowany jest siewnik punktowy. Takie zestawy oferują firmy Lemken i Horsch.

Zbiór kukurydzy na ziarno

Powszechną metodą zbioru kukurydzy na ziarno jest omłot kolb kukurydzy bezpośrednio na polu kombajnami zbożowymi. Przystosowanie tych maszyn do zbioru kukurydzy polega na zastąpieniu zespołu żniwnego przez adapter obrywający kolby oraz na dokonaniu zmian w zespole młócącym i czyszczącym kombajnu.Spośród różnego typu przystawek do obrywania kolb kukurydzy, z punktu widzenia dobrego rozdrobnienia łodyg, najkorzystniejszym rozwią­zaniem jest zintegrowany system Rota Disc firmy Geringhoff.

Firma Kemper, która przed laty wprowadziła adapter do bezrzędowego zbioru kukurydzy na kiszonkę, produkuje także bezrzędową przystawkę do zbioru kukurydzy na ziarno Corn Star (szerokość robocza 4,5/6,0 m). W tym adapterze rotor z sześcioma palcami, obracający się z prędkością ok. 50 obr/min, wpierw naprowadza rośliny do szczeliny obrywającej kolbę, a następnie oberwane kolby przemieszcza do poprzecznego przenośnika ślimakowego. Takie rozwiązanie oznacza wyeliminowanie podatnych na zużycie wciągaczy łańcuchowych. Przystawki mają zwartą budowę oraz niską masę, m.in. przez zastosowanie obudowy przekładni napędowych z aluminium. Uzyskano w ten sposób przesunięcie środka ciężkości bliżej przenośnika pochyłego i zmniejszono niebezpieczeństwo przeciążenia przedniej osi kombajnu.

Zbiór kukurydzy na kiszonkę

Dla gospodarstw uprawiających kukurydzę na mniejszym areale i posiadających ciągnik o mocy 45-90 kW, istnieje oferta sieczkarni zawieszanych i przyczepianych 1, 2 i 3-rzędowych firm Agroplastmet Kunów, Famarol, SIPMA S.A., Kverneland, Pöttinger i Kemper.

Na europejskim rynku sieczkarni samojezdnych dominują firmy Claas (połowa rynku), John Deere, New Holland, Case i Krone. Samojezdne sieczkarnie zbierające należą do najnowocześniejszych maszyn rolniczych, a stosowane w nich zaawansowane technicznie rozwiązania z zakresu mechaniki, hydrauliki i elektroniki zwiększają ich wydajność i niezawodność. Sieczkarnie są wyposażone w silniki o mocy od 229 kW (310 KM) do 720 kW (980 KM), które zużywają ok. 195-210 g/kWh oleju napędowego.

Nowe rozwiązania techniczne w samojezdnych sieczkarniach zbierających mają na celu zwiększenie ich przepustowości i niezawodności, przy jednoczesnym uproszczeniu obsługi i obniżeniu jednostkowych kosztów eksploatacji. W celu uzyskania większej przepustowości producenci zwiększają wymiary bębnów rozdrabniających (w sieczkarni Krone Big X szerokość bębna wynosi 800 mm) i ich prędkość obrotową (do 1200 obr/min). Systematycznie rośnie sprzedaż sieczkarni z przystawkami bezrzędowymi, nie tylko ze względu na możliwość zbioru roślin niezależnie od kierunku uprawy, sposobu siewu roślin i wielkości rozstawu rzędów, ale także ze względu na prostszą budowę i niższą awaryjność, wynikającą z wyeliminowania łańcuchów wciągających, ulegających szybkiemu zużyciu wskutek zabrudzenia ziemią.

Opracowanie na podstawie artykułu *branżowego dwutygodnika *„atr express”

www.atrexpress.com.pl